Genel Bilgiler
Laos
Başkent : Vientiane (Viyencen)
Nüfus : 6.800.000 (2009)
Yüzölçüm : 236.800 km2
Dili : Laoca
Din : Budizm
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla : 14.447 milyar Amerikan Doları (2009)
Kişi Başına Milli Gelir : 1.126 Amerikan Doları (2009)
Para Birimi :Laos Kipi (LAK)
Saat Dilimi : UTC+7
Telefon Kodu : 856
Laos uzakdoguda denize siniri olmayan kararlarla cevrili, cogunlugu daglik arazilerden olusan bir pasifik ulkesidir. Laos kuzeyden Cin Halk Cumhuriyeti, Kuzeybatidan Myanmar, Dogudan Vietnam, guneyden Kambocya ve Batidan Tayland ile komsudur.
Yönetim
Yonetim bicimi olarak Laos tek partili komunizm ile yonetilen bir ulkedir. Ulke politikalari partinin en guclu 9 uyesi ve 49 uyeden olusan merkez comite tarafindan kararlastirilir. Onemli yonetim kararlari bakanlar kurulu tarafindan incelenir.
Tarih
Laoslular orijinalde atalarını ve asıllarını göçebe olarak orta asyaya ve kuzey Çin’e dayatmaktadır. İlk defa Laoslular AILAO adı ile milattan önce 200 lü yıllarda Mekong nehri çevresinde yerleşik hayata geçmişlerdir. O zamanki Çin’in hükümdarları olan Han hanedanlığının Laos’luların ve Thai’lıların ataları olan AiLao’luları yurtlarından güneye doğru sürmesi ile dünyada tarih sahnesine yeni bir başlangıç yapmışlardır. Laos devamı olduğu Ailao ile beraber aynı zamanda Çin de güçlü gelenekleri ile tanınan Zhuo hanedanlığının da devamıdır. Han İmparatorları AiLao topraklarına Çin nüfusunu yerleştirmiş ve şuanki Kunming ve Yunnan eyaletleri kurulmuştur. Halen daha bu bölgelerde yaşayan çok sayıda Laoslu kabileler ve etnik guruplar vardır.
Büyük Laos krallarından Cao Fa Ngum döneminde 14. Yüzyıl, Laos altın çağını yaşamıştır ve Budizm’de bu dönemde Kral Fa Ngum’un Kmer(Kamboçya) prensesi ile evlenmesi sonucu ülkeye girer ve yayılır. Kral Fa Ngum şimdiki Viyetnam’ın, Myanmar’ın, Thailand’ın da bir kısmının, içinde bulunduğu büyük bir ülke kurar ve adına da Lan Xang (Lan Sang) yani milyon filin ülkesi adı verilir. Laos becerikli kumandanları, avantajlı coğrafi yapısı ve milyonlarca fillerin desteği ile bölgede büyük bir güç olur, ta ki sömürgeci güçler bu bölgeleri keşfedip ateşli silahlarla tanışana kadar.
16. Ve 17. Yüzyıllarda zayıflayan Lanxang Krallıgı yerini Luangprabang, Champasak, ve Vıentiane şehir krallıkları olarak üç ayrı feodal yönetime bırakır. 17. Yüzyıldan sonra bölgeye gelen Fransızlar ve İngilizler Mekong nehrini aralarında sınır yaparlar ve Laos yüzyıldan fazla sürecek bir sömurge altına girer. Fransızlar Çinhindi’nde(Indochina) Kamboçya ve Laos’u da Vietnam ile beraber İkinci dünya savaşının başlamasına kadar idare ederler.
İkinci dünya savaşinda Fransızların Almanlara karşi verdiği kayıplar ve Dönemin süper güçlerinden Japon İmparatorluğununda bölgedeki bağımsızlık hareketlerini desteklemesi, yükselen Komünizm akımı Laos’un Fransız coloniciliği altındaki günlerine son vermiş ve yeni bir krallık dönemi başlamıştır.
Fransızların Vietnamda Komünistlerle girdikleri savaş Laos’a da agır kayıplar verdirmiş Amerikan taraftarı Krallık ile Ho Chi Minh taraftarı Komünist devrimciler arasında bir iç savaş başlamış ve 1975 de Amerikanın da savaşı kaybedip bölgeden çekilmesi ile Laos Demokratik Halk Cumhuriyeti kuruldu. Vietnam savaşı sırasında Laos’a 3 milyon ton bomba düşmüş ve bu bombardımanların acıları halen Vietnam sınırı boyunca uzanan şehirlerde hissedilmekte ve patlamamış bombalar zaman zaman can yakmaktadır. Yine bu zorlu yıllarda Laostaki fil nüfusu milyonlardan onbinlere düşmüş, yüzbinlerce Laoslu mağaraları mesken tutup bombardımanlardan hayatlarını kurtarabilmiştir.
Coğrafya
Laos’un topraklari 14° - 23° kuzey paralelleri ve 100° - 108° dogu meridyenleri arasinda yer alir. Laos denize siniri olmayan, gur omanli ve engebeli daglardan olusan bir ulkedir. Ulkenin en yuksek noktasi Phou Bia dagidir(2818 metre). Batisindaki Tayland ile sinirlarinin buyuk bir cogunlugunu Mekong Nehri, dogunsundaki Vietnam ile sinirlarini ise sira daglar olusturur. Laosun iklimi tropikal ve muson iklimidir.
Laosta iki mevsim vardir, yagmur mevsimi ve Kurak(yagmursuz) mevsim. Fakat halk arasinda bu mesimler yagmur ve sicak mevsim olarak adlandirilir ve bu iki mevsimden haric bir mevsim daha eklenir. Bu mevsimde soguk mevsimdir. Yaklasik olarak 2 veya 3 hafta suren bu mevsimde hava sicakligi 12° ye kadar duser.Vientiane Laos’un baskenti ve en buyuk sehridir. Luangpabang, Savannaket ve Pakse diger buyuk sehirleridir.
Fiziki Yapı
Laos’un büyük bölümü ormanlık ve dağlıktır. Doğuya doğru 2700 metre yüksekliğe ulaşan Anmamite Cordillerası (dağ silsilesi), kuzeydoğu hâriç ülkenin Vietnam’la hudûdunu teşkil eder. Güneydeki sıra dağlar, takriben 1500 metrelik bir yüksekliğe erişir. Derin geçitler ve dar vâdiler, dağları birbirinden ayırır. Güneyde Balovenler Yaylası ve Luang Prabang yakınında Jarlar Ovası gibi bâzı yüksek yaylalar bulunur.
Mekong Nehri, ülkenin batı sınırının büyük bölümünü teşkil eder. Bütün Laos, kuzeydoğu uç kısmı hâriç, Mekong Havzası boyunca uzanır. Bu nehir, Laos’un ulaşımında önemli bir yer tutar. Mekong Nehrine karışan kollar, Nam Thai ve Nam Hai nehirleridir. Mekong Nehri ve kolları etrâfındaki ovalar, güneyde oldukça geniştir. Her ne kadar Vientiane’de önemli bir ova bulunuyorsa da, nehrin orta kesimine yakın yerlerde ovalar daha sınırlıdır.
İklim
Laos’un iklimi sıcak ve nemli olup, subtropikal ve tropikal iklim arasında değişir. Mayıs ayından ekim ayına kadar muson yağmurları yağar. Rüzgar, güneybatıdan estiği zaman, aylık yağış miktarı, 280-300 mm’dir. Fakat, kışın rüzgâr ters yönden estiği için, bu miktar 13 mm’ye düşer. En fazla yağış. Balovenler Yaylasında görülür. Burada yıllık yağış miktarı, 4000 mm’nin altına düşmez.
Sıcaklığın en fazla olduğu aylar, nisan ve mayıstır. (32°C-38°C). Sıcaklığın en düşük olduğu ocak ayında kuzeydeki dağlarda ısı -3°C’ye kadar düşer.
Ekonomi
Laos, tamami kara ile kusatilmis, 6 milyon civarinda nufusu olan ve 236,800 km2 yuz olcumune sahip, km2 ye cok az insan(25) dusen bir ulkedir. Topraklarinin cogunlugu daglik ve ormanlardan olusur. Laos, dogal kaynaklar bakimindan zengin bir ulkedir. Bakir, altin, bauxite, kalay, linyit ve kereste baslica dogal kaynaklardandir. Laos hydropower alaninda yuksek potansiyele sahiptir . Bu durum Laos’un hydropower capasitesini carpici bir sekilde yukseltmektedir ve Laos’u ana elektirik ureticilerinden biri haline getirmektedir.
Laos ekonomisi her gecen gun gelismektedir. 1986 da yapilan ekonomik reformdan sonra Laos, ekonomisini kapali ekonomiden acik ve liberal ekonomik sisteme cevirmistir. Ulkenin kapilarini acmasi yabanci yatirimcinin ilgisini cekmistir. Bu degisim ekonomik ilermeye uygun bir durum olusturmustur.
Global ekonomik krize ragmen, Laos ekonomisi bu krizlerden cok fazla etkilenmedi. 2009 da Laos ekonomisi %7 nin ustunde bir artis gosterdi ve sonraki senelerdede buyumenin sabit bir sekilde ilerleyecegi vurgulandi. Bu buyumenin buyuk bir kismi yabanci yatirimcinin endustri ve tarim sektorlerinde yaptiklari yatirimlar ve hydropower, maden, endustriyel ormancilik ve tarim alaninda gerceklestirilen yatirimlardan olusmaktadir. Turizmde bu buyumege etki etmistir.
Tarim ve ormancilik sektorunde 2005-2010 yillari arasinda yillik %4.1 buyume yasandi. Ayni yillar arasinda endustri sektorunde( maden ve hydropower) yillik %12.5 buyume gozlendi. Yine bu yillar arsinda hizmet sektorundede yillik % 8.4 buyume yasandi.
Tarim genel olarak pirinc uzerine dayalidir. Pirinc uretimide ulkeye yetecek kadar yapilmaktadir fakat kaucuk plantasyonu, tatli misir(sweet corn) seker kamisi ve sebze uretimi ticari amacli yapilmaktadir. Laos’un guneyindeki Boloven platosunda her yil 20 ile 25 ton arasinda kahve uretilmektedir ve kahvenin yillik ihracat fiyati 33 milyon dolar civarindadir. Laos en buyuk hashas yetistiren bolgelerden bir tanesidir.
En onemli endustri sektorleri insaat ve madencilik sektorudur.
Geleneksel buyuyen sektorlerden birisi giyim(garment) sektorudur. 30.000’den fazla calisaniyla en buyuk imalat endustrisine sahiptir. Bu giysiler genellikle avrupaya ihrac edilmektedir. Gelismekte olan diger sektorler basilica soyledir; gida sektoru, tarim, kereste urunleri ve kucuk teknoloji urunleri montaji. Katma deger vergisi imalat urunleri icin cok dusuktur, bu da ulkeye yatirim yapmak isteyenler acisindan cok buyuk firsatlar sunmaktadir.
Kucuk sanayi urunleri imalati ve montaji baskent Vientiane etrafinda toplanmistir.
Ticaret, hizmet sektorunun en buyuk ana unsuru, fakat hotel ve restaurant bu sektorde en hizli buyuyen iki unsurdur. Turizm yabanci parayi kazanan en buyuk hizmet sektorudur ve bu alanda cok buyuk bir gelisme gozlenmektedir, ozellikle pazarlama ve alt yapisal olarak.
Laos Buyuk Mekong Bolgesinde (Greater Mekong Subregion,GMS) Laos, Tayland, Kambocya, Vietnam ve Cin’in Yunnan ilinden olusan bu bolgede transfer ve nakliye kanalinda anahtar gorev ustlenmektedir. Laos’a bu ulkeler arasinda ekonomik koridor veya bu ulkeler arasindaki gelismenin belkemigi de denir. Laos, Vietnam ve Thailand 2006 yilinda Mekong uzerindeki Savannakhet ve Mukdahan arasindaki ikinci kopruyu bitirerek buyuk bir ticaret koprusunu tamamlamis oldu.
Ihracat gayrisafi yurtiçi hasıla (GDP) nin %22’sini olusturmaktadir. Bakir ve altin baslica ihracat urunleridir ve bunlari kereste, giyim ve elektrik enerjisi takip etmektedir. Ihracat alaninda, Tayland’tan sonra, Avrupa birligi Laos’un ikinci buyuk ticaret ortagidir. Avrupa birligi ulkeleri arasinda Ingiltere birinci sirada gelmektedir ve Ingiltereyi Almanya ve Fransa takip etmektedir.
Ithalatin yarisi ana maddelerden olusmaktatir. Ithalat ihracattan %15 daha fazladir. Thailand en onemli yabanci ticaret partneridir.
Cin, Vietnam ve Tayland Laos’a en cok yatirim yapan ulkelerdir. Tayland bunlarin basinda gelir. Thailand’in Laos’taki hydropower enerjisine digger ulkelerden daha fazla ilgisi vardir. Cinli yatirimcilar genellikle Laos’un kuzeyinde gorulurken, Thai ve Vietnamli yatirimcilar ise genellikle orta ve guney Laos’ta yogunlasmaktadir. En onemli yabanci yatirim hydropower, madencilik, hizmet ve tarim sektorlerinde gerceklesmektedir.
Laos ekonomisi uluslararasi yardimlardan ve yabanci yatirimcilarin hydropower ve madencilik sektorlerine yaptiklari yatirimlardan kazanc elde etmeye devam edecek. Insaat sektoru ekonomiyi guclendiren diger sektorlerden bir tanesidir. Ozellikle hydroelektrik baraj yapimlari ve yol projeleri buna ornektir. 2004 un sonlarinda Laos Amerika ile normal ticaret iliskisi kurdu. Bu baglanti Laos’a ithalat mallarinda daha az vergi uygulanmasini sagladi. Laos onumuzdeki yillarda Dunya Ticaret Organizasyonuna (WTO) girmeye hazirlaniyor. Bu ticaret reformlari Laos’un is ortamlarini gelistirecek. Mali acidan katma deger vergisi rejimi 2008 de planlanmaya baslanip hukumetin randimansiz vergi sistemine yardimci olacagi dusunuluyor.
Ek olarak, ilk Laos borsasi, Laos ve Kore hukumetlerinin ortak girisimi olarak 10 Ekim 2010 da resmi olarak acilisinin yapilamasi bekleniyor. Bu borsanin uzun vadeli yatirim ve is dunyasina finansman olmasi dusunuluyor.
Mutfak
Laos mutfagi diger guneydogu asya mutfaklarindan farklidir. Sinirlarini paylastigi ulkelerin ozellikle kuzeydogu Tayland mutfagini onemli derecede etkilemistir ve hatta bu etkileme Kambocya ve kuzey Tayland’a kadar ulasmistir. Laos’un degismes yiyeceklerinden bir tanesi elle yenen yapiskan pilavdir( sticky rice). Havlican(galangal), limon otu yada yalanci melisa diye bilinen lemongrass bitkisi ve padek diye adlandirilan cestli balik ve deniz urunlerinden yapilan sos, Laos mutfagini farklilastiran en onemli maddelerdir. En unlu Laos yemegi ise Lab diye adlandirilan salamura edilmis et yada baligin cesitli sebze baharat ve sifali bitkilerle karistirlarak hazirlanmasindan meydana gelir. Bir diger unlu Laos yemegi ise papaya salatasidir. Kendine ozgu mukemmel bir lezzeti ve yapilis tarsi vardir. Bu salata papayanin ince ince dilinerek domates, sili biberi, seker, tuz, limon, ve balik sosu ile toprak saganda dovulerek yapilmasindan olusur. Bu salata Laos dilinde “tam mak hung” diye adlandirilir. Laos mutfaginda bircok bolgesel degisik varyasyonlar vardir. Bunlar cesitli bolgelerde yetisen sebzelerin yemeklere katilmasiyla farklilik gosterir.
Turkiye ile iliskiler
Türkiye, Fransızlardan bagimsızlığını almaya çalıştığı dönemlerde Laos’u ilk tanıyan ülkelerden birisidir. Vietnam savaşı zamanından da halk arasında bu bölgeye ve insanlarına büyük bir sempati vardır. Lakin iki ülke arasındaki resmi ilişkiler Bangkok’daki büyük elçilerimizin iyi niyet mektuplarından öteye gitmemiştir.
Ülkedeki özel teşebbüsler sayesinde Türkiye’ye Laoslu üst düzey yetkililer tarafından ziyaretler yapılmış, bunlardan birinde Laos ve Türk yetkililer arasında milyar dolarlık ticaret anlaşmaları imzalanmıştır. 2005 yılından itibarten 2011’e kadar ki son beş yıl içerisinde Laoslu makamlar ve iş dünyası Türkiyeyi daha yakından tanımış ve farkli iş alanları üzerinde ticareti artırmak için düzenli olarak Türkiye’ye ziyaretler yapılmiş eğitim alanında da Türkiyenin tecrübelerinden faydalanılmıştır. Halen Laosta faalıyet gösteren ana okulu, ilk öğretim ve Lise seviyelerınde eğitim veren ve Türkçe dersleri ile zenginleştirilmiş müfredatlı Doğu Yıldız Koleji, Laos Milli Eğitim bakanlığına bağlı olup kaliteli ve yüksek teknolojili eğitiminin yanı sıra yurt dışındaki olimpiadlarda ve yerel sinavlarda elde ettiği başarıları ile ülkenin gözde okullarından olmuştur. Laos tarihinde ilk defa bir okul ve öğrencileri devlet nişanı ile onurlandırılmıştır.
Gelişen ikili ilişkiler zamanla Laos ve Türkiye de Konsolosluklar açılmasını zorunlu kılmış ve bu alandaki çalışmalara başlanmıştır. Ülkede halen faliyet gösteren Türk Şirketleri ve çok sayıda Türk turist vardır.
Laos, 1990 lardan, özellikle 2000 yılından sonra ekonomi politikalarını değiştiren diğer cevre devletler gibi dünyaya entegre olmak istemiş ve bu alanda değişiklikler yapmıştır. Bu gün bir orman ülkesi olan Laos 2025 yılına kadar gelişmekte olan bir ülke olma hayalinde ve halen Dünya Ticaret Örgütüne aday bir ülkedir. Türkiye Laos’u uluslar arası her platformda desteklemiş (Dünya ticaret örgütü üyeliği gibi) Laos’da Türkiye’ye aynı nezaketi göstermiştir. Gelecekte Laos ve Türkiye’nin ortaklaşa yapacakları projeler ve planlar için Laos Başbakanı ve yardımcıları, bazı bakanlar ve ülkenin büyük iş adamları 2011 yılı içerisinde Türkiye’yi ziyaret edeceklerdir.
Egitim
Laos’ta yetiskinler arasindaki okuma yazma orani ucte iki oranindadir. Erkek okuma yazma orani bayan okuma yazma oranindan ustundur. 2004 yilinda ilkogretime kayit olma orani %84. Ulkenin tek devlet universitesi Laos yerel universitesidir. Toplam okuma yazma orani ise %73 tur.
Dil
Laos’un resmi ve en yaygin dili Laoscadir. Laos’ca Tai dil aile grubundan olup tonlu bir dildir. Fakat,Laosca asagi yukari nufusun yarisi tarafindan konusulur, diger yarisida cesitli etnik gruplarin konustugu yerel dilleri konusmaktadir. Laos alfabesi Khmer alfabesine dayanmaktadir. Laos bir zamanlar Fransiz somurgesi oldugundan Fransizca hala yasli insanlar tarafindan ve devlet dairelerinde konusulmaktadir fakat ingilizce guneydogu asya ulkeleri arasindaki anlasma dili olmaya basladigindan buyana, son yillarda daha cok ogrenilmeye baslanmistir.
Din
Laos’da en yaygin din budizmdir. Nufusun % de 67 si Theravada Budizm’ine inanmakatadir. Hristiyanlik nufusun %de 1.5 ini olusturur. 2005 sayimina gore nufusun %31.5 i ise belirlenmemis dinlere inanmaktadir. Bir rapora gore, 1999 yilinda nufusun %85 i budistdi ve Budizm hala Laos’ta en onemli toplumsal guc olarak yerini korumaktadir. Hristiyanlar Vientiane ve civarinda bulunurken muslumanlar ise Myanmar sinirina yakin yerlerde yasamaktadir.
Etnik Yapı
Laos halki genellikle yasadiklari bolgelerin yuksekligi bakimindan gruplara ayrilir. Bu gruplar alcak arazi, orta arazi ve yuksek arazi olarak adlandirilir. Alcak arazi insanlarina yerel dilde Lao Lum diye hitap edilir. Bu etnik group Laos halkinin % de 68 ini olusturur. Bu group genellikle Mekong nehri ve civarinda yerlesik hayata sahip insanlardir. Bir diger etnik group ise orta arazi insanlaridir. Bu gruba yerel dilde Lao ting denir. Bu etnik grup Mon-Khmer aile grubundan gelmektedir ve bu insanlarin guneydogu asyanin esas yerli halki olduguna inanilir. Laos halkinin % de 24 unu bu etnik grup olusturur. Yerel dilde Lao sung denilen yuksek arazi insanlari Laos halkinin % de 8 ini olusturur. Bu etnik grubun cogunlugunuda (H)mong denilen grup olusturur. Bu insanlar genellikle daglik bolgelerde hayatlarini surdururler.
LAOS’taki Yatirim Firsatlari
Yatirim Politikasi:
Laos hukumetinin yatirim politikasi ic ve dis yatirimciyi davet ve desteleme uzerine bicimlendirilmistir. 2009 da yatirim yasalari yerli ve yabanci yatirimcinin isini rahatlikla ve hizli bir sekilde kurmasi yonunde yeniden formullestirilmistir.
Laos hukumeti, milli guvenlik, dogal cevre, kamu sagligi ve milli kultur disinda, her sektor ve sahada yatirimciyi tesvik etmektedir.
Laos’ta Yatirim Avantajlari:
• Politik ve ekonomik istikrar
• Bol su kaynaklari ve mineral bakimindan zengin dogal kaynaklar, enerji kaynagi, ormalik alan, ve bunlari teknolojik bakimdan gelistirip uluslararasi marketlere ihrac edebilme olanagi.
• Dusuk ucretli calisma gucu
• Laos ekonomik olarak gelisen bir bolgede yer alip, Tayland, Vietnam, Kambocya, ve Cin ile sinirlarini ve ilgi alanlarini paylasmaktadir.
• Laos, Asya marketiyle baglantili 500 milyon nufusa sahip kuzey Cin ile kara bagi bulunmaktadir.
• Laos devleti ozel ekonomik bolge kurmustur.
• Laos hukumeti yatirim tesviki, is dunyasi ve is gucu hakkinda kanunlari vardir.
• Laos 42 ulke ile Genellestrilmis tercihler sistemi (GSP) adina uygun olup,ve Amerika ile az gelismis bir ulke oldugu konumundan dolayi, normal ticaret iliskisi (NTR) olan bir ulkedir. Ek olarak, avrupa ulkeleri ve Japonya Laos’a 200 den fazla listelenmis ihracat mallari icin vergi muafiyeti uygulayip, ticari imtiyazlar vermistir. Bu yuzden, Laos urunleri dunya piyasasinda dusuk ihracat vergisiyle yada tamamem vergisiz bir sekilde ulasilabilir bir hale gelmistir.
• Fiyatlar market degerine bagli olup, ozel sektore su parasini tanzim etmek ve kendi fiyatlarini belirlemek uzere olanak saglamaktadir.
• Laos yatirimcilara, vergi muafiyetiyle beraber cesitli vergi tesviki, vergi tatili, islenilebilmesi ve tekrardan ihrac edilmesi icin hammadelere vergisiz ihracat olanagi saglamaktadir.
